Alkalen Fosfataz (ALP) Nedir?

Tıbbi Kontrol : Bu yazı tıbbi açıdan Dr. Erhan Yavuz tarafından kontrol edilmiştir. ✔️

Alkalen fosfataz vücudumuzda gerçekleşen kimyasal reaksiyonların sorunsuz bir şekilde bitirilebilmesi için gerekli olan bir enzimdir. Kan tahlillerinde sıklıkla serum alkalen fosfataz ya da ALP şeklinde ifadeler yer almakta ve haliyle hastalar bu ifadelerin ne anlama geldiğini merak etmekteler. ALP yüksekliği, ALP düşüklüğü, alkalen fosfataz ne işe yarar, alkalen fosfataz normal değerleri gibi sıkça aranan sorunlara açıklık getirmek amacıyla bu yazıyı derledik. Bu noktada merak ettiğiniz herşeyi yorum bölümünden yazabilirsiniz. Cevap vermekten mutluluk duyacağım.

Alkalen Fosfataz (ALP) Nedir?

Alkalen fosfataz ya da farklı bir deyişle ALP, vücudumuzda bulunan proteinlerin parçalanmasına yardımcı olan genellikle karaciğer ile ilişkili bir enzimdir. Başta karaciğer olmak üzere kemikte, bağırsaklarda, böbrekte, pankreasta ve plasentada üretilir. ALP Testi ise kanda bulunan alkalen fosfataz miktarının ölçülmesini sağlayan bir işlemdir. Alkalen Fosfataz yüksekliği veya düşüklüğü genellikle karaciğer hastalıklarıyla ilişkilidir.

alkalen fosfataz alp
Şekilde sizler için laboratuvar sayfamızdan çektiğim alkalen fosfataz testi sonucunu görmektesiniz.

Alkalen fosfataz enzimi hakkında bilim insanları ve araştırmacılar bir takım çalışmalar yürütmekteler ve şuan için aşağıdaki görevleri olduğu düşünülmektedir.

Alkalen fosfataz değeri nedir tıp? – ALP, çeşitli görevleri olan bir karaciğer enzimidir.

Alkalen Fosfataz’ın Vücudumuzdaki Görevleri:

  1. Karaciğere besinlerin taşınması ve işlenmesi
  2. Kemiklerin oluşmasına ve gelişmesine yardımcı olmak
  3. Bağırsaklarda yağların sindirilmesi
  4. Bağırsaklarda yağ asitlerinin ve kalsiyumun taşınması

Hangi Belirtiler Görüldüğünde Alkalen Fosfataz Testi Yaptırmalıyım? İşte alkalen fosfataz testi neden istenir sorusunun cevaplarından bazıları:

  1. Gözlerde ve ciltta sararmalar
  2. Karın bölgesinde şişlik ve kızarıklıklar
  3. Mide bulantısı
  4. Kusma
  5. Nedeni tespit edilemeyen kilo kaybı
  6. İdrarda koyuluk

Alkalen fosfataz D vitamini ilişkisi şu şekildedir: ALP yükseliği D vitamini eksikliği olduğu zaman önemli bir tarama kriteridir ancak serum ALP seviyesi yükselmediyse eksiklik teşhis edilemeyebilir. Özetle alkalen fosfataz yükseliği olmayan birçok olguda d vitamini eksikliği dışlanabilir.

Alkalen fosfataz nerede üretilir? – ALP kemik iliğinde osteoblast adı verilen öncü hücreler tarafından üretilirler.

Alkalen Fosfataz Normal Değerleri

Alkalen fosfataz seviyeleri insan hayatının olağan gelişme döneminde bile sürekli değişim gösterme eğilimindedir. Çeşitli organların etkilendiği hastalıkların varlığında ise doğal olarak yükseklik yada düşüklük görülecektir. İşte yaşlara ve cinsiyete göre alkalen fosfataz kaç olmalı?

Erkeklerde Alkalen Fosfataz Normal Değerleri :

Yaş AralığıNormal Değeri
1 ile 3 yaş104-345 U / L
4 ile 6 yaş93-309 U / L
7 ile 9 yaş86-315 U / L
10 ile 12 yaş42-362 U / L
13 ile 15 yaş74-390 U / L
16 ile 18 yaş52-171 U / L
18 Yaş üstü37 ile 116 U / L 
Erkeklerde Alkalen Fosfataz Referans Aralığı

Kadınlarda Alkalen Fosfataz Normal Değerleri :

Yaş AralığıNormal Değeri
1 ile 3 yaş108-317 U / L
4 ile 6 yaş96-297 U / L
7 ile 9 yaş69-325 U / L
10 ile 12 yaş51-332 U / L
13 ile 15 yaş50-162 U / L
16 ile 18 yaş47-119 U / L
18 Yaş üstü37 ile 116 U / L
Kadınlarda ALP Normal Aralığı

Alkalen fosfataz yüksekliği gebelik döneminde de görülebilir. ALP hamilelik döneminde özellikle karaciğer, kemik, böbrek ve plesanta gibi dokularda yükselir. Bu yükseliş normal üst sınırın genellikle iki katıdır ancak altta kaynağını belirttiğim çalışmaya dayanarak şunu söyleyebilirim ki alp yüksekliği gebelik döneminde anne veya bebek üzerinde patolojik bir durumu işaret eder diyemiyoruz. Aralarında doğrudan herhangi bir ilişkiye rastlanılmamıştır. Çalışmaya Extreme elevations of alkaline phosphatase in pregnancy: A case report – ScienceDirect bağlantısını takip ederek ulaşabilirsiniz.

Alkalen Fosfataz Yüksekliği

Alkalen fosfataz yüksekliği genellikle bu enzim ile ilişkili olan karaciğer, börek ve kemik gibi organların hastalıklarında ortaya çıkar. Şimdi ALP yüksekliği yapabilen hastalıkları liste halinde inceleyelim.

ALP yüksekliği Yapan Hastalıklar:

  1. Safra kesesinde taş oluşması durumu
  2. Safra kesesinin iltihaplanması durumu
  3. Karaciğer kanseri varlığı
  4. Karaciğer dokusunun hacmen büyümesi
  5. Siroz hastalığı
  6. Safra kesesi kanserleri
  7. Karaciğer üzerinden atılan ilaçların yoğun kullanımı
  8. Aşırı alkol tüketilmesi
  9. Vitaminlerden eksik ve yetersiz beslenme
  10. Kemik kanserleri
  11. Raşitizm adı verilen çocukluk çapı hastalığının varlığı
  12. Osteomalazi hastalığı
  13. Paget Hastalığı
  14. Anemiler
  15. Konjestif kalp hastalıklarının varlığı
  16. Kontrolsüz çölyak hastalığı
  17. Hodgkin lenfoma varlığı
  18. Enfeksiyonlar
  19. Meme kanseri varlığı
  20. Prostat kanseri varlığı

ALP değerinde yükseklik olduğu zaman aşağıda kendi sistemimden ALP testini işaretleyerek hastalarım için istem yapmaktayım.

alp nedir
Kendi sistemimde kendi hastalarım için buradan ALP yi seçerek istem yapmaktayım.

Alkalen fosfataz ile ggt yüksekliği ilişkili midir? – ALP yüksekliği ile ggt yüksekliği arasında doğrudan bir ilişkili yoktur. Yani biri artarsa diğeri artar ya da azalırsa azalır gibi ifadeler kullanmak doğru olmaza ancak alp yüksekliğinin nedeninin belirlenmesi için ggt değerine bakılabilir. Hem ALP hem de GGT değerleri karaciğer ve safra kesesinin hastalıklarında çoğu zaman yükselir ama kemik iliği hastalıklarında sadece ALP yükselebilir. Bu noktada yorumumuz şu olmalıdır : ALP değeri yüksek ama GGT değeri normalse bu durum kemik iliği ile ilişkili olabilir.

Hemen GGT hakkında yazmış olduğum detaylı yazımı okumak için GGT Tahlili bağlantısını takip ediniz.

Alkalen Fosfataz Nasıl Düşürülür?

Önkcelikle ALP seviyelerinin hangi nedenlere bağlı olarak yükseldiğinin tespit edilmesi gerekir. Bu tespit sonrasında yüksekliğe sebebiyet veren etkenin ortadan kaldırılması amaçlanır. Örneğin karaciğer hasarından kaynaklı bir alp yüksekliği söz konusu ise karaciğerin desteklenmesi sağlanarak alp düşürülür. Özetle ALP nasıl düşürülür sorusunun cevabı şudur:

Mutlaka diyetinizi düzenleyin ve alkol alımını sınırlandırın. Sigarayı bırakın ve karaciğere iyi gelen besinleri tüketmeye çalışın. Kahve tüketimi, egzersiz ve güneşte kalmayı ihmal etmeyin.

Alkalen Fosfataz Düşüklüğü

ALP yüksekliğinin aksine alkalen fosfataz düşüklüğü genellikle ciddi problemleri işaret etmez. Çölyak hastalığının varlığında veya bazı vitaminlerin eksik alınması sonucunda üretime bağlı olarak eksiklikler ortaya çıkabilir. Şimdi ALP düşüklüğü yapan hastalıkları liste halinde inceleyelim.

Alkalen Fosfataz Eksikliği Yapan Hastalıklar:

  1. Anemi adı verilen kan değerlerinin düşüklüğü durumu
  2. Tiroid hormonlarının yeterli seviyede üretilememesi
  3. Çölyak hastalığının varlığı
  4. Beslenme ile ilgili bozukluklar
  5. Yanlış uygulanan diyet programları
  6. Bazı ilaç tedavileri

Bozulmuş Alkalen Fosfataz Değerleri Nasıl Tedavi Edilir?

Bozulan ALP seviyelerinin düzeltilebilmesi için öncelikle buna neden olan etkenler tespit edilmelidir. Tedavi planının çizilmesi nedenlerle doğrudan ilişkilidir.

Hafif düzeyde ortaya çıkan ALP yüksekliği ve ALP düşüklüğü durumu, Alkalen fosfataz seviyelerinin gün içinde kendiliğinden değişebileceği gerçeğine dayanarak fazla önemsenmez.

Beslenme bozukluğu olan veya yeterli beslenemeyen bireylerin diyetlerine aşağıda vereceğin öneriler doğrultusunda mutlaka dikkat etmesi gereklidir. Diyetinize dikkat edin !

  1. Ekmek,pirinç ve makarna gibi besinleri tüketmek
  2. Kırmızı et ve balık tüketimine ağırlık vermek
  3. Yoğurt ve kefir gibi probiyotik ürünleri tüketmek
  4. Tüm meyve ve sebzeleri tüketmek

Enfeksiyon hastalıkları durumunda çoğu zaman antibiyotik içeren tedaviler ile ALP seviyeleri normale çekilebilir.

Karaciğer hastalığı olanların çeşitli tedaviler alması gerekebilir. Ayrıca kanserli hastaların radyoterapi veya kemoterapi kombinasyonlarını alması gerekebilir.

Alkalen Fosfataz Testi Nasıl Yapılır?

ALP testi için öncelikle ilgili bireyden kan alınmalıdır. Sağlık kuruluşlarında genelde hemşireler tarafından koldan kan almak üzere kolun üst bölgesine kayış yada kemer bağlar. Uygun bir damar bulduktan sonra kan alacağı noktayı belirler ve alkol ile bölgeyi temizler.

Daha sonra enjektör ile tüpe yetecek ölçüde kan alır ve tüplere doldurur. Bu tüpü laboratuvara gönderir ve laboratuvarda özel cihazlarla çalışır. Çalışma sonucunda ALP değeri ortaya çıkar.  Testin öncesinde ilaç kullanılmaması gerekir. Çünkü ilaçlar ALP seviyelerini doğrudan etkileyen maddelerdir.

Alkalen fosfataz prostat kanseri ilişkili ise şu şekildedir: Prostat kanseri kemik dokusuna hareket ettiğinde kanserli alanlarda yer alan kemik doku ister istemez parçalanacak ve serum ALP düzeylerinin yükselmesine sebebiyet verecektir ancak bu noktada unutulmaması gereken husus ise şudur: ALP yüksekliği kemikte kanser olduğu anlamına gelmez.

ALP yani alkalen fosfataz pankreas ile ilişkili hastalıklarda artabilir. Bu nedenle pankreatit tanısı konulurken serum ALP seviyeleri yardımcı olabilmektedir.

Referanslar:

  1. Alkaline Phosphatase – StatPearls – NCBI Bookshelf (nih.gov)
  2. Alkaline Phosphatase – Health Encyclopedia – University of Rochester Medical Center
  3. Gamma-Glutamyl Transferase (GGT) – Understand the Test & Your Results (labtestsonline.org)
  4. A Case of Vitamin D Deficiency without Elevation of Serum Alkaline Phosphatase in a Carrier of Hypophosphatasia (nih.gov)
  5. Elevated serum alkaline phosphatase level may aid in the diagnosis of pancreatitis – PubMed (nih.gov)

Bu konu hakkında merak ettiklerinizi ve eklemek istediklerinizi konunun altındaki yorum bölümüne yazabilirsiniz. Cevap vermekten mutluluk duyacağım. Yorumlarınızı bekliyorum.

(Bu yazı ilk defa 22 Ağustos 2019 tarihinde yazılmıştır. Ardından 13 Temmuz 2021 tarihinde güncellenmiştir.)

Photo of author

Dr. Erhan Yavuz

2016 yılında Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde eğitim hayatımı tamamladım. İlk görev yerim olan Erzurum'un Narman ilçesinde Narman İlçe Devlet Hastanesi'ne atandığımda zorlu günler benim için başladı. Acil serviste doktor olarak çalışmak, canlara dokunmak güzeldi ancak kendimi tekrarlamaya başladığım hissi beni rahatsız ediyordu. Başarılı işler yapmanın ötesinde daha fazla kişiye ulaşmak ve kitlelere seslenmek gerektiğini düşünmüştüm hep. İşte tam da bu düşünceli zamanlarda atıldı temelleri Doktordan Haberler'in. Ben farklı farklı devlet hastanelerinde, sağlık kurumlarında gezerken bloğum dediğim bu siteden her geçen gün daha fazla kişiye hitap etmeye başladım. 2020'yi bitirdiğimiz bu günlerde artık her gün binlere ve onbinlere ulaşmanın mutluluğu içerisindeyim. Bıkmadan usanmadan ziyaretçilerimin sorduğu sorulara doktor kimliğimle cevap vermeye devam edeceğim. Yüzbinlere, milyonlara ulaşmak dileğiyle :)

Yorum yapın