Bana en sık sorulan sorulardan birisi de kemoterapi sırasında hangi yiyeceklerin yenebilir hangilerinin yenemez olduğu. Kemoterapi sırasında dengeli beslenmek çok önemlidir. Dengeli beslenmekten kasıt, dengeli miktarda protein, karbonhidrat ve yağ içerikli gıdalar almanızdır. Kemoterapi ilaçları tat alma duyusu, koku hissini, yutkunma ve çiğneme fonksiyonlarını etkileyebilir. Bu yüzden, eskiden sevdiğiniz şeyleri yiyemeyebilir ya da eskiden sevmediğiniz şeyleri yemek isteyebilirsiniz. Aşağıda bazı durumlara göre ne yapılabilir özetliyorum.
İştahsızlik: azar azar, sık aralıklarla yiyin. Hareket ederek iştahınızı artırabilirsiniz. Kolay erişebileceğiniz yiyecekleri yanınızda bulundurun (kuruyemiş, muz gibi). Herşeye rağmen iştahsızlık devam ediyorsa ve kilo veriyorsanız, doktorunuza ek ilaç tedavisi için başvurun. –
Bulantı/Kusma: kokusu ağır olan yiyeceklerden kaçının. Kraker ya da kızartılmış ekmek yiyin. Yağlı, kızartılmış yiyeceklerden kaçının. Sıvı ihtiyacınızı ögünler arasında giderin (yemekle beraber su tüketmektense). Bol elbiseler giyinin. Zencefil çayı için. Doktorunuza mide bulantısı ilacı vermesi için danışın.
Ağızdaki yaralar: ekşi, acı, asidik, boğazınızı tahriş edebilecek yiyeceklerden kacının. Ne çok sıcak ne de çok soğuk yiyecekler yiyin. Eğer yaralarınız çoksa, besinleri püre haline getirin. Sıvılar için kamış kullanabilirsiniz. Ağız bakımına özen gösterin. Boğazı uyuşturacak anestetik ilaçları doktorunuza sorun.
Ağız kuruluğu: sık aralıklarla su için. Tatlı yiyecekler ya da içecekler ağız kuruluğunu rahatlatabilir. Sakız çiğneyin ya da şeker emin. Doktorunuza yapay tükrük ya da tükrük arttırıcı ilaçları sorun.
Ağızdaki acı hissi: ağzınızı suyla calkalayın, naneli sakız çiğneyin ve yemeklerden önce dişlerinizi fırçalayın. Acı hissini almak için limon ya da zencefil kullanın. Farklı yiyecekler deneyin.
Kabızlık: bol lifli yiyecekler tüketin. Ilık su için. Hareket etmeye calışın. Gerekirse laksatif gibi ilaçlar kullabilirsiniz doktorunuza danıştıktan sonra.
Ishal: Lifli gıdaları, yağlı yiyecekleri, süt ürünlerini ve tatlandırıcı içeren besinleri azaltın. Bol bol sıvı tüketin. Sodyum ve potasyum içeren yiyecekler tüketin (tuzlu ayran, yeşillikler, muz, domates, patates).
KEMOTERAPİ SIRASINDA BAŞKA İLAÇLAR VEYA BİTKİLER/TOZLAR KULLANABİLİR MİYİM?
Genel kural olarak kemoterapi başka sebeplerle (şeker hastalığı, yüksek tansiyon, kalp hastalığı, ağrı kesiciler) ilaç kullanmaya engel değildir. Ancak bu ilaçlar konusunda doktorunuzla görüşmeniz şarttır. Aile ve yakınlarınız tümör tedavisi aldığınızı öğrendiklerinde size, hastalığınıza iyi geldiği söylenen çeşitli yiyecek, vitamin ve ilaçlar almanızı önerebilirler. Bu tür öneriler sıklıkla televizyon, gazete ve dergilerde abartılarak bahsedilen tedavilerdir. Maalesef bunlar genellikle kesin veya tam olmayan bilgileri içerir. Bildirilen yüksek iyileşme oranları bilimsel çalışmalarda tekrar elde edilemez. Tümör tedavisinde gerçek ilerlemeler temel tıp buluşlarının (yeni ilaç ve yöntemlerin) klinikte uzun süre denenmesi ve geliştirilmesi ile sağlanır. Herkese önerilmeden önce dikkatli çalışmalar yapılması şarttır. Etkisi ispat edildiğinde dünyanın dört bir yanındaki hastalar için kullanıma sunulur. Alternatif ya da tamamlayıcı tıp uygulayıcılarının en önemli söylemi modern ilaçların sentetik olduğu, hastalara faydadan çok zarar verdiği, buna karşın doğal ürünlerin daha güvenli ve hastaya şifa sunduğu şeklindedir. Ancak unutulmamalıdır ki mevcut ilaçların büyük kısmı bitki ve deniz ürünlerinin defalarca farklı test aşamalarından geçirilerek elde edildiği zorlu bir süreçle meydana getirilmektedir. Etkin bulunan ilaçlar ise uluslararası kuruluşlarca onaylanarak kullanıma sunulur. Tüm bu yolların alternatif tıp uygulayıcıları tarafından aşılması mümkün değildir. Ayrıca bazı bitkisel ürünlerin kemoterapi ilaçlarıyla etkileşebileceği tedavinizin etkinliğini azaltarak veya yan etkilerini artırarak olumsuz sonuçlara yol açabileceği akıldan çıkarılmamalıdır. Dolayısıyla bu tür tedavileri kullanmayı düşünüyorsanız veya kullanıyorsanız mutlaka doktorunuza haber veriniz.
Aşağıda sıkça kullanılan bazı bitkisel ürünlerin ve onların etkileştiği ilaçlara örnekler verilmiştir.
Sarımsak– Dakarbazin ile etkileşir (Malign melanom ve Hodgkin lenfoma tedavisinde kullanılır).
Soya, keten tohumu – Tamoksifen ile etkileşir. (Meme kanseri, rahim ve over kanseri tedavisinde kullanılır).
Sarı kantaron otu– Neredeyse tüm kemoterapi ilaçları ile etkileşir.
Ginseng, ekinezya, kedi otu, gingko: Birçok kemoterapi ilacı ve akıllı molekül sınıfındaki ilaçlarla (tarceva gibi) etkileşir.
Greyfurt: Hergün tüketildiğinde kemoterapi ilaçlarıyla etkileştiği gösterilmiştir.
